4
Simoni aghaayiriza Oniasi
1Simoni amaze okwogerwaku einhuma ere nti n’eyakobera Apollonio ku bigema ku mpiiya, olwo yaaleetera eighanga lye ebizibu. Mwene oyo era yamala yaaghaayiriza Oniasi ati n’eyavaaku akabi akaatuuka ku Heliodoro n’obuzibu obwairirira. 2Yaja yaakanaghala, yaghaayiriza Oniasi ati akola enkwe ku bufuzi bwa kyabazinga. Ate nga Oniasi yali nga n’omuntu eyakoleranga ekibuga ebirungi, n’alwaniriranga abantu b’eighanga lye, era n’akalangukiranga ku kugema amateeka. 3Obukyayi bwa Simoni bwaja nga bweyongera inho, era owundi ku bakagwa ba Simoni oyo ye yeesiganga einho yaatoolera n’okutemula abantu. 4Agho Oniasi yaabona ng’empalana etuuse aghabi, era yaakizuula nga Apollonio mutabane w’omufuzi Menesitheo eyatwalanga ebiketezo Koelesiria ni Foenikia, yali aghagira Simoni mu bibi bye yakolanga. 5Kale yaaja ye kyabazinga, ti lwa kwenda kuseeghayo batyamye baine aye lwa bulungi bwa Bayudaaya boonaboona; 6kuba yakibona nga kyabazinga bw’ataabingiremu tighaja kubaagho isuubi lya kwizaagho miraala, era nga ni Simoni taja kulekera kukola bya kisiru.
Yasoni aleetagho empisa edh’Abagureki
7Seleuko bwe yafa, Antioko eyayetebwanga Epifane yaafuuka kyabazinga. Ate Yasoni muganda wa Oniasi yaafuulibwa Omukulu wa Bakabona mu kugulirira bugulirire,4:7: 1 Bamak 1:10 8kuba yaja ye4:8 yaja ye oba yaghandiikira. kyabazinga yaamusuubiza okumugha empiiya dha feeza edhigheza talanta ebikumi bisatu na nkaaga (360),4:8 talanta ebikumi bisatu na nkaaga (360): Edho nga ni kilo ng’oti omutwalo mulala n’enkumi ibiri (12,000) edha feeza. era yaamusuubiza n’empiiya dha feeza edhindi edhigheza talanta kinaana (80)4:8 talanta kinaana (80): Edho nga ni kilo ng’oti nkumi ibiri na lusanvu (12,000) edha feeza. nga dhaali dha kuva mu misolo egindi egyasolozebwanga. 9Yasoni oyo era yasuubiza n’empiiya dha feeza edhindi edhigheza talanta kikumi n’ataanu (150), kasita kyabazinga amuganha okuzimba ekifo eky’emizaanho atendekerengamu abaisuka era n’abantu b’omu Yerusalemu beeghandiikizengamu ng’abatyamye ab’omu Antiokia.4:9 abantu b’omu Yerusalemu … ng’abazaaliranwa b’omu Antiokia oba abantu b’omu Yerusalemu ng’abaghagizi ba kyabazinga Antioko.
10Agho kyabazinga yaaganha, era Yasoni oyo olwafuulibwa Omukulu wa Bakabona ati, yaleetera abantu ab’eighanga lye okujiiranga ku mpisa edh’Abagureki. 11Yaatoolagho emigabo Abayudaaya gye baalinga bafuna okuva ye bakyabazinga ab’e Siria mu biseera bya Yoanne eyali lata wa Eupolemo, eyatumibwa okuleetagho enkolagana n’Abaroma. Yaadibya n’amateeka g’Ekiyudaaya, yaaleetagho empisa edhindi okugalwanisa.4:11: 1 Bamak 8:17 12Yaafuba inho nga mumalirivu, yaazimba ekifo eky’emizaanho kumpi n’ekifo eky’okwewogomamu, era yaaleetera abaisuka Abayudaaya okweyimba mu mizaanho egy’Abagureki. 13Olw’obubi obutoogerekeka obwa Yasoni oyo ataatyanga Katonda era ataali na Mukulu wa Bakabona mutuufu, empisa edh’Abagureki n’edh’abamaghanga agandi dhaaja nga dheeyongera inho, 14ni bakabona boona baatuuka okuwaamu amaani agakola ogw’obugheereza ku alutaari. Nga tibakaafaayo ku isinzizo na ku misengo. Nga baba bw’agho baguniriire kubeeta bwete bati nga basitukiramu kuja kweyimba mu mizaanho egitaikirizibwanga mu mateeka ga Kiyudaaya. 15Baali nga tibakaafaayo ku ebyo badhaadha baibwe bye baatwalanga okuba eby’omughendo. Baagulumizanga bwa bitiibwa bya Bagureki. 16Ekyo kyabaviiramu akabi, kuba abantu abo abaali beene mpisa Abayudaaya dhe baajiirangaku era be beegombanga okufaanana, kabiri baamala baafuuka bazigu ba Bayudaaya abo era abaabakiriganga. 17Bwenebwene ole tamala kumenha mateeka ga Katonda n’aba bw’agho nga tabonerezeibwa, nga bwe twidha okubona mu bija okubaagho.
Yerusalemu ghe kyabeera mu buyinza bwa Siria
18Olundi kyabazinga bwe yali ng’ali mu kibuga Tiro ku mizaanho egyabangagho buli luvainhuma lw’emyaka ena,4:18 ena oba etaanu. 19Yasoni oyo omubi yaatumayo abakwenda, baava mu Yerusalemu nga beeghandiisiisa ng’abatyamye ab’omu Antiokia. Yaabakoba batwale empiiya dha feeza edhigheza talanta ebikumi bisatu (300), nga dha kugulamu eby’okughaayo ng’omusengo eri omusambwa Herukule. Aye beene baabona nga tikigwaine kutoola mpiiya edho dhoonadhoona, kudhigulamu bwa bya kughaayo ng’omusengo. Baasalagho okudhikolamu ekintu ekindi. 20Kale waire ng’empiiya edho dhaabagheebwa kuja kugulamu eby’okughaayo ng’omusengo eri omusambwa Herukule, beene baadhizimbisaamu amaato agakozesebwa mu ntalo.
21Apollonio mutabane wa Menesitheo bwe baamutuma e Misiri abeegho nga Filometori afuulibwa kyabazinga, Antioko yaakimanhaku ati Filometori oyo yali afuuse muzigu. Kale Antioko oyo yaasalagho okwekuuma. Yaasooka yaatuukira e Yoppa, memale yaaniinaniina okuja e Yerusalemu. 22Yasoni n’abantu b’omu kibuga ekyo baamusangaalira mu bitiibwa ebitaloodheka, nga bali kukuba emizira era nga bagemye n’engada edhiri kwaka. Antioko bwe yava eyo e Yerusalemu, yaakulembera eigye lye yaaja e Foenikia.
Menelao afuuka Omukulu wa Bakabona
23Nga ghabiseegho emyaka esatu, Yasoni yaatuma Menelao muganda wa Simoni ole eyayogeirwaku einhuma ere,4:23 Simoni: 2 Bamak 3:4. aje atwalire kyabazinga empiiya era amusabe abeeku n’obukakafu bw’agha ku bighandiiko ebyali nga byetaagisa okukolaku. 24Aye Menelao bwe yatuuka mu maiso ga kyabazinga, yaatoolera okwesaakiriza mwene nga bw’ali omuntu ow’obukumu. Yaatuuka n’okufuulibwa Omukulu wa Bakabona ng’aghaayo empiiya dha feeza edhigheza talanta kikumi (100),4:24 talanta kikumi (100): Edho nga ni kilo ng’oti mutwalo mulamba (10,000) edha feeza. okusingaku ku dha Yasoni dhe yaghaayo okufuna ekifo ekyo. 25Agho Menelao yairayo e Yerusalemu ng’ali n’ekighandiiko ekiva ye kyabazinga ekimukakasa okuba Omukulu wa Bakabona, waire nga mu butuufu yali azira kisaanizo naire ekirala kiti. Yali aidhwire bukambwe bwereere ng’oti n’omufuzi omukakali, era na busungu bwereere ng’oti nsolo nkambwe. 26Kale kyaba nti Yasoni eyatoola muganda we ku kuba Omukulu wa Bakabona mwene n’aira mu kifo kye, yeena batyo bwe baamukola. Yaaghalirizibwa okulumukira mu nsi Ammoni olw’okwewonia.
27Menelao yaafuuka Omukulu wa Bakabona, aye yaamala yaaloba kusasula mpiiya dhe yasuubiza kyabazinga. 28Sositirato eyakuliranga abaisirukale abaakuumanga ekifo eky’okwewogomamu era eyagheebwa omulimo okudhimutoolaku, yaadhimubandhanga aye nga tadhimugha. Kyabazinga kyeyava n’abeeta bombi okubabuuza ku nsonga eyo. 29Menelao yaalekagho muganda we Lisimako nga n’omusigire we ng’Omukulu wa Bakabona. Ni Sositirato yaalekagho Kurate eyaduumiranga eigye ery’abaisirukale abapangise eryava e Kupuro, abe nga n’omukulu.
Oniasi aitibwa
30Mu kiseera ekyo abatyamye b’omu bibuga Taruso ni Mallo eby’omu kiketezo ky’e Kilikia baali beediimye, kuba ebibuga ebyo kyabazinga yali abigabiire Antioki mukazi we ow’embali. 31Kale kyabazinga yaalekagho Anduroniko owundi ku bakungu be abakulu, nga n’omusigire we nga kyabazinga. Mwene yaayangughaku okuja e Kilikia atereeze ebyaliyo. 32Menelao yeeyambisa omukisa ogwo okwiba ebindi ku bintu ebya zaabu eby’omu isinzizo, era yaamala yaabigabira Anduroniko. Ebindi ku bintu ebyo yali yamala ira okubiguza ab’e Tiro n’ab’omu bibuga ebindi ebyali biriiraine agho. 33Oniasi bwe yakimanhaku, yaalumukira mu kifo ekyekusifu e Dafune okumpi n’ekibuga Antiokia olw’okwewonia, memale yaayatuukiririza eyo Menelao ng’abantu bawulira. 34Menelao yaiza Anduroniko gha mbali, yaamwikirizisa okwita Oniasi. Agho Anduroniko yaaja Menelao ye yali, yaamulimbiriza nga bw’amugema mu ngalo okumulamusa era nga bw’amusuubiza okumuyamba. Aye waire nga Oniasi yeekengeeramuuku, Anduroniko yamala yaamwikirizisa okuva mu kifo kye yali alumukiiremu. Era yaamuzinduukiriza yaamwita aghazira nsonga ntuufu naire y’amulanze.4:34: Dan 9:26
Anduroniko abonerezebwa
35Ekikolwa ekyo eky’okutemula Oniasi tikyanakughaza Bayudaaya bonka, aye kyanakughaza n’abamaghanga agandi kamaala. 36Kale kyabazinga bwe yaira okuva e Kilikia, Abayudaaya ab’omu Antiokia baaja y’ali, beemuluguunhia ku ky’okutemula Oniasi aghazira nsonga. N’abamaghanga agandi boona baabeeyimbaku okutakania obutemo obwo. 37Kyabazinga enaku yaamugema inho era yaamuluma ku mwoyo. Yaalira amaziga ng’aidhukira ebirungi Oniasi bye yakolanga n’okwefuga kwe yalinga nakwo. 38Agho yaasungughalira inho Anduroniko ekibitiriire, era tiyalwa naire yaamutoolamu ekivaalo kya langi ya nakasooma eky’obukungu ghalala n’ebivaalo bye ebindi, yaasigala madu. Yaaja ng’amubisa mu kibuga okumutuukiza irala gheene ghe yatemulira Oniasi. Yeena yaamugheerayo agho, baamwitira agho. Kale Musengwa atyo bwe yagha Anduroniko ekibonerezo ekimugwaniire.
Lisimako bamwita
39Mu kiseera ekyo, Lisimako ng’akolagana ni muganda we Menelao, yakolanga ebibi kamaala ebyenhinhalwa ng’aiba ebintu eby’omu isinzizo. Ekyo bwe kyamanhikana, abantu kamaala beesoloza okulwanisa Lisimako oyo, kuba yali yaiba ira ebintu bya zaabu kamaala eby’omu isinzizo. 40Eikuukuubira ery’abantu abo bwe lyatoolera okwegugunga olw’obusungu, Lisimako yaabasindikaku abasaadha enkumi ng’oti isatu (3,000) nga bali n’eby’okulwanisa. Era nga bakulembeirwamu omusaadha eyayetebwanga Aurano, eyatoola eky’okuba nga yali mukulu mu myaka, kabiri n’ayongeraku n’eky’okuba omusiru einho. 41Aye Abayudaaya abaali agho bwe baakimanha nga Lisimako aidhie kubalumba abalwanise, baalonda amabaale n’enkonhogo, n’abandi baayoola eivu eryali agho, baabimuwolooberera n’abasaadha be mu kasasamalo akaaligho. 42Abandi ku basaadha be baabaita, era abangi ku abo baabakuba enguma edh’amaani, n’abaasigalagho boonaboona baalumuka. Ate Lisimako mwene eyaibanga ebintu by’omu isinzizo baamwitira kumpi n’eiterekero ly’empiiya ery’omu isinzizo.
Menelao bamuleeta okumuwozesa
43Agho Menelao baamuleeta okumuwozesa olw’ebyo ebyagwagho. 44Kyabazinga bwe yaidha e Tiro, ab’olwekobaano olw’Abayudaaya baatuma abantu basatu, baidha baamwigulaku omusango baamulumiriza. 45Aye Menelao bwe yabona ng’omusango guja kumusinga, yaasuubiza okugha Putolemi mutabane wa Dorimene enguzi ezira agaja. Olwo Putolemi oyo aje amuwooyerezeegho kyabazinga akyuseemu ensala ye, amuleetere okusinga omusango. 46Agho Putolemi yaasaba kyabazinga afulumeku kuliya okw’ekifo kye baali bali kusaliramu emisango, abe ng’oti n’ali kuja okwetereezaaku. Bwe baatuuka eyo yaamuwooyawooya akyuse mu nsala ye, 47omusango gusinge abantu bale abasatu. Mu nsambo eyo Menelao baamulekula yaaba wa idembe, waire nga ni mwene eyaliku omusango. Aye abantu bale abasatu baabasalira gwa kwitibwa, waire nga n’abaali ab’okusinga omusango ni bwe bandibaire nga bawoleiza mu maiso ag’abalamuzi Abasikiti abakambwe. 48Kale abantu abo abaawoza olw’okutaasa Yerusalemu n’abantu baakyo,4:48 abantu baakyo: mu bighandiiko ebindi mulimu ebyalo ebikyezungulwire. n’ebintu ebitukuvu ebyaibibwa, baitibwa amangu gatyo ate nga baziraku musango naire. 49Aye abantu ab’e Tiro abandi, baayoleka nga bwe baali abeinhamivu olw’okwitibwa kw’abantu abo. Era baabaziika mu bitiibwa. 50Olw’okwenda okululunkanira ebintu ng’oti n’abandi ababa mu buyinza, Menelao yasigala ng’akaali ku bukulu bwe. Yeeyongeranga bweyongere okuba omubi, era yaagemanga ekifo ekisooka mu kutuntuza batyamye baine.