
6
Antioko Owokuna afa
(2 Bamak 1:11-17; 9:1-29; 10:9-11)
1Kyabazinga Antioko Owokuna bwe yali ali kubita mu Mesopotamia, yaawulira ati ekibuga eky’omu Perusia ekyetebwa Elimai kyali kimanhikaine inho olwa feeza ni zaabu ebyakirimu. 2Era yaawulira ati eisinzizo lyamu lyona lyalimu eby’obukombe kamaala: Mwalimu engabo edha zaabu, ebivaalo eby’omu kifuba eby’ekyuma, n’eby’okulwanisa ebyalekebwamu Alekisandero mutabane wa kyabazinga Filipo ow’e Makedonia, eyasookera irala okufuga obwakyabazinga bwa Bugureki. 3Antioko oyo yaagezaaku okugema ekibuga ekyo akinhagulule, aye yaalemwa olw’okuba abatyamye baamu baamanha mangu kye yali ategeike okukola, 4baasitukiramu okumulwanisa. Kale yaalumukayo ng’anakughaire inho, yairayo e Babilonia.
5Bwe yali ali e Perusia, ghaabaagho omukwenda eyaja y’ali n’amawulire agakoba gati amagye ge yatuma okulwanisa ab’omu Buyudaaya baagaghangula. 6Era ati Lisia n’eigye lye ery’amaani baakyuka bukyuke baalumuka Abayudaaya, kuba Abayudaaya abo mu kiseera ekyo nga beeyongeraku amaani olw’eby’okulwanisa, n’ebikozesebwa ebindi mu lutalo, n’omunhago, bye baatoolanga ku magye ge baaghangulanga. 7Era ati Abayudaaya baali bamaze okusuula ghansi kire kye baayetanga Ekyenhinhalwa Ekizikiriza, Antioko kye yazimba ku ngulu kw’alutaari ey’omu Yerusalemu. Nga baamala okwezunguluza eisinzizo ebimante ebireeyiriri nga bwe byalinga mu kusooka. Era nga baamala n’okughamba ekindi ku bibuga bya kyabazinga ekyetebwa Bethizuri, baakizimbaku n’ebimante okukyezunguluza.6:7: 1 Bamak 1:54
8Kyabazinga bwe yawulira amawulire ago yaatya inho yaadhugumira n’okudhugumira. Yaavaagho yaaja mu buliri, yaalwala olw’enaku okumugema, kuba ebintu tibyaja nga bwe yabisuubira. 9Yaamala enaku kamaala ku buliri nga mulwaire. Enaku bwe yeeyongera okumugema, yaabona ng’aja kufa. 10Agho yaayeta abo boonaboona be yagha ekitiibwa eky’okwetebwanga “Bakagwa ba Kyabazinga”, yaabakoba ati: “Tikaatenduka ku ndoolo naire, era ku mwoyo ku ndidhwire enaku n’okweraliikirira. 11Mu kusooka neebuuza mule lwaki ebizibu bino bindidhira byaneeyughaku ng’oti mwidhuzo gwa maadhi? Ate nga mbaire wa kisa era ng’abantu bangonza mu kufuga kwange! 12Aye naamala naidhukira ebibi bye nakola mu Yerusalemu, bwe natoola mu isinzizo ebintu byonabyona ebikozesebwamu ebya feeza ni zaabu. Ni ndagira n’okuzikiriza abatyamye ab’omu Buyudaaya nga nzira na nsonga ntuufu. 13Ndidhi nti eyo n’ensonga lwaki ebizibu bino ebitiisa bintuuseeku, era nga ni mpegaano ndi kumpi na kufiira mu nsi eno ey’abamaghanga agandi, olw’enaku enene ye ndi nayo.”
14Agho yaayeta Filipo, owundi ku baamughanga amagezi eyali asingamu okuba omwesigwa, yaamugha okufuga obwakyabazinga bwe bwonabwona. 15Yaamugha engule ye, n’ekivaalo kye eky’obwakyabazinga, n’empeta ye eriku akamanhiso ak’obwakyabazinga. Yaamugha n’obukumu okukuza mutabane we Antioko Owokutaanu, amale amufuule kyabazinga. 16Agho kyabazinga Antioko oyo yaafiira eyo, mu mwaka ogwekikumi n’ana n’omwenda (149).6:16 mu mwaka ogwekikumi n’ana n’omwenda (149): Ogwo nga n’omwaka ogwekikumi n’enkaaga n’esatu (163) nga Kurisito akaali kwidha.
17Lisia bwe yawulira ati kyabazinga afiire, yaata Antioko omuto ku bwakyabazinga, asikire ise. Lisia oyo n’eyakuza Antioko oyo okuva mu buto, era buti yaamugha eriina lya Eupatori.
Antioko Owokutaanu ni Lisia baghangula amaghanga
(2 Bamak 13:1-26; 11:22-26)
18Mu kiseera ekyo abazigu abaali mu kifo eky’okwewogomamu ekyali mu Yerusalemu, baali bagufiire muze okuzingizanga n’okutuntuzanga Abaisiraeli abaali mu kiketezo ekyalimu eisinzizo nga babalobera okwetaaya. Baakolanga batyo ng’ekigendererwa kyaibwe kya kughagira abamaghanga agandi. 19Kale Yuda yaasalagho okubatoolagho. Agho yaayeta abantu boonaboona beesoloze ghalala, bazingize ekifo ekyo eky’okwewogomamu. 20Abantu beesoloza baazingiza ekifo ekyo mu mwaka ogwekikumi n’ataanu (150).6:20 mu mwaka ogwekikumi n’ataanu (150): Ogwo nga n’omwaka ogwekikumi n’enkaaga n’ebiri (162) nga Kurisito Akaali kwidha. Baazimbagho ebintu eby’okuniiniraku okulumba ekifo ekyo, era baakola n’ebintu eby’okukozesa okuwomola ekimante.
21Aye abandi ku bantu abaali mu kifo ekyo eky’okwewogomamu kye baazingiza beibamu, beeyimba ku Bayudaaya ababi ab’enkwe, baaja ye kyabazinga baamukoba bati: 22“Oja kuteegerera kiseera kyaga gha, memale weesasuuze olw’ebyo ebyakolebwa ku batyamye banaife ab’omu nsi yaife? 23Ife twaikiriza okugheereza lata wo, nga tujiira ku biragiro bye era nga tugondera amateeka ge. 24Aye ekyo kyatuviiramu abantu ab’eighanga lyaife okutufuukira abazigu,6:24 abazigu ebighandiiko ebindi byongeraku biti: baazingiza n’ekifo eky’okwewogomamu. nga kiisi ye bagemyaku ku ife bamwita bwite, okwo nga kw’otaire n’okutunhagaku ebyaife. 25Ate nga ti niife twenka be baakakola obubi, aye baaja nga balumbagana n’ab’omu biketezo ebibaliiraine byonabyona. 26Era mpegaano bazingiiza ekifo eky’okwewogomamu ekiri mu Yerusalemu, bali kutegeka kukighamba. Bayongeire ni ku bugumu obw’ekimante okwezunguluza eisinzizo n’ekibuga Bethizuri. 27Kale bw’otasitukiramu mangu n’obaaku ky’okolagho baja kukola n’ebiwula agho, olwo obe nga tokaasobola kubaziyiza.”
28Kyabazinga bwe yawulira ebyo yaasungughala ekibitiriire. Yaayeta bakagwa be boonaboona, n’abaduumizi ab’omu magye ge boonaboona, n’abakungu be boonaboona. 29Yaapangisaayo amagye okuva mu nsi edhindi, n’okuva mu bizinga eby’omu nhandha. 30Amagye ge gaabaamu abaisirukale ab’oku bigere emitwalo ikumi (100,000), ab’oku mbalaasi emitwalo ebiri (20,000), n’endhovu edhaatendekebwa okulwana mu ntalo amakumi asatu na ibiri (32). 31Kyabazinga n’eigye lye baabitira mu Idumea, baaja baazingiza ekibuga Bethizuri, baamala enaku kamaala nga bali kukirwanisa. Baazimbagho ebintu eby’okuniiniraku ekimante nga bakirumba, baakola n’ebintu eby’okukozesa okuwomola ekimante kyakyo. Aye Abayudaaya abaakirimu baalwana okwekutula, baakifulumamu baayokya ebintu ebyo.
32Agho Yuda yaatoolayo eigye lye ku kifo eky’okwewogomamu ekyali e Yerusalemu, baaja baata enkambi yaibwe e Bethi Zekaria okulinzagania n’enkambi ya kyabazinga. 33Ku nkyo einho ku lunaku olwairirira, kyabazinga yaayangugha mangu, yaatambuza eigye lye nga babitira mu ngira eja e Bethi Zekaria. Bwe baatuuka eyo beetegeka mu nhiriri okulwana, baafuuwa n’amagwala. 34Baategeka n’endhovu dhoona okulwana nga badhiraga omubisi ogw’emizabbibu n’ogw’enkenene okudhiralusa. 35Baadhigabamu mu bikunsu eby’abaisirukale ab’oku bigere. Nga buli aghali endhovu endala ghabaagho abasaadha lukumi (1,000) nga bavaire ebivaalo eby’omu kifuba eby’ekyuma, n’enkoofiira edh’ekyuma eky’ekikomo. Era nga ghabaagho n’abasaadha abandi ebikumi bitaanu (500) ab’oku mbalaasi, 36nga tibava ghali ndhovu eyo, nga buli y’ejiira boona nga batyo. 37Ku mugongo ogwa buli ndhovu kwaliku ekitindiiro eky’omuti omugumu nga kighembe kyaku era nga kisibiibwaku n’enkoba edh’amawu. Nga buli kitindiiro kiriku abaisirukale basatu6:37 Mu bighandiiko ebindi kiri nti basatu Mu Lugureki kiri nti amakumi asatu oba amakumi asatu na babiri abagemye eby’okulwanisa, n’omuvuzi ow’endhovu eyo. 38Lisia yaata abaisirukale ab’oku mbalaasi abaasigalagho ku ndhuyi dhombi edh’eigye, baje nga batigomya abazigu baibwe, aye nga abazigu abo tibasobola kubatuukiriraku olw’eigye ery’ab’oku bigere abaali ghagati ghaibwe nabo. 39Endhuba bweyayakanga ku ngabo dha zaabu ni ku dh’ekyuma eky’ekikomo, obutangaavu bwayo bwamesunkananga ku nsozi ng’oti n’omuliro gwe bakunaaniiza mu mmungo y’engada enkalu. 40Abandi ku baali mu igye lya kyabazinga baasansaanira ghaigulu ku nsozi, ate abandi baaba ghansi ghaadho, aye nga boonaboona batambula nga baja mberi era nga bajiira kulala aghazira kudobanamu naire. 41Abantu boonaboona baatya inho bwe baawulira eby’okulwanisa nga bikubagana, ni bawulira n’empindo ey’eigye eryaga agho obunene era ery’amaani lityo.
42Yuda n’eigye lye baaja nga beeyongerayo mu lutalo, era amangu n’embiro nga baiseeyo abantu lukaaga (600) ku b’eigye lya kyabazinga. 43Eleazari, era ayetebwa Avarani, bwe yabona endhovu eyali esinga dhiinaayo obunene era ng’eidhwire eby’okulwanisa bya kyabazinga, yaadhuuba ati n’eriku kyabazinga. 44Kale mwene n’okweghaayo awonie abantu be, ate yeekolere n’eriina lye banaidhukiranga ebyanda n’ebyanda. 45Yaakana yaalumuukirira endhovu eyo, waire ng’endhovu eyo yali ghagati agh’ekikunsu eky’abaisirukale ab’oku bigere. Yaaja nga bw’aita abaisirukale ku mukono gwe omusaadha ni ku mugooda. 46Agho yaakunkuna ghansi gh’endhovu eyo, yaagifumita yaagiita, aye yaamugwaku yeena yaafa. 47Agho Abayudaaya baamala baakizuula ng’eigye lya kyabazinga lyali lya maani inho, era nga lyali n’obumalirivu okuja mu maiso n’okulwana. Kale baakyusa baalumuka.
48Kyabazinga n’eigye lye baaniinaniina e Yerusalemu balwanise Abayudaaya abaaliyo. Bwebaatuukayo baazingiza Buyudaaya bwonabwona ni Yerusalemu. 49Yaakola endagaano ey’emiraala n’Abayudaaya abaali e Bethizuri, baava mu kibuga bya bulungi. Mu kibuga omwo mwali nga timukaalimu mere ebamala kugumira kuzingizibwa, olw’okuba omwaka ogwo n’ogwali ogwomusanvu ogwetebwa ogwa Sabbato,6:49 ogwomusanvu ogwetebwa ogwa Sabbato: Ogwo nga n’omwaka ogwomusanvu ogwagheebwangayo ye Musengwa nga gwa kuleka eitaka liwuumulire irala. gwe bataalimirangamu. 50Kale kyabazinga yaagema ekibuga ekyo Bethizuri, yaakitaaku abaisirukale okukikuuma. 51Era yaazingiza eisinzizo okulyezunguluza, okumala enaku kamaala. Yaazimbagho ebintu eby’okuniiniraku okulirumba, yaakola n’ebintu eby’okukozesa okuwomola ekimante kyalyo, n’empanda edhisuula amabaale n’omuliro, n’eby’okulwanisa ebindi ebirasa obusaale, n’ebyo ebisuula enkonhogo. 52Abayudaaya boona baakola ebintu eby’okulwanisa ng’oti n’ebya bale. Kale ghaabaagho olutalo entangama ndeeyiriri. 53Aye ekiseera kyatuuka, nga mu materekero ag’eisinzizo timukaalimu mere olw’okuba ogwo n’ogwali omwaka ogwomusanvu ogwetebwa ogwa Sabbato omutaasigirwanga mere. Ate nga n’Abayudaaya abaalumuka okuva mu maghanga agandi ni bafuna obubudamo mu Buyudaaya, baali bamazeegho emere yoonayoona eyali eterekeibwa. 54Olw’endhala eyali ey’amaani, mu isinzizo mwali musigairemu abantu batono, ng’abasinga bungi bamaze okusansaana nga buli muntu ajiire mu maka ge.
55Kyabazinga Antioko ng’akaali kufa, yataagho Filipo akuze mutabane we Antioko Owokutaanu okutuusa ku kumufuula kyabazinga. 56Kale mu kiseera ekyo Filipo oyo yaira ng’ava e Perusia n’e Media, ng’ali n’eigye kyabazinga lye yaja nalyo era ng’ategeike okufuga obwakyabazinga. Lisia bwe yawulira ebyo, 57yaakola entegeka baveegho mangu baje. Yaakoba kyabazinga eyali akaali omuto, n’abakulira amagye ge, n’abaisirukale be ati: “Buli lukya tuja nga tweyongera bwa kunafugha. Emere etukendeireku, n’ekifo kino kye twazingiza kigumu inho. Ate ebyo nga bikaali agho, eriyo ebintu ebikulu einho mu bwakyabazinga ebiri kutwetaagisa okukolaku. 58Agho ni ka tukole endagaano ey’emiraala n’Abayudaaya abo, era n’eighanga lyaibwe lyonalyona. 59Tubaleke bajiirenga ku mateeka gaibwe ni ku mpisa dhaibwe edh’obuzaaliranwa nga bwe baakolanga eira, kuba obuzibu buno bwonabwona bwaidhagho lwaife kubasonsoonia nga tutoolagho amateeka gaibwe n’empisa dhaibwe edho edh’obuzaaliranwa.”
60Ekyo kyasangaaza kyabazinga ghalala n’abakulira amagye ge. Kale Lisia yaagheereza Abayudaaya entegeka ey’okuleetagho emiraala, n’Abayudaaya boona baagiikiriza. 61Agho kyabazinga n’abakulira amagye ge baakakasa nga beeyama okujiira ku ntegeka eyo. Olwo Abayudaaya baavaayo mu kifo kyaibwe eky’okwewogomamu. 62Aye kyabazinga bwe yatuuka aghali eisinzizo ku lusozi Sioni, n’abona n’obugumu obw’ebimante ebyali biryezungulwire, yaasazaamu kye yeeyama era yaalagira baamenhagho ebimante ebyo. 63Agho baamala baavaagho mangu bairayo mu Antiokia, baayagaana nga Filipo ekibuga akyefuze. Aye kyabazinga oyo yaalumba ekibuga ekyo era yaakyeiriza bya ntaka.